Pojawiają się ostatnio artykuły i komentarze, z których wynika, że Polski Związek Sportu Niepełnosprawnych „Start” wyklucza cztery młode zawodniczki z zespołem Downa, nie dopuszczając ich do zawodów.
Wyjaśniamy, jak jest naprawdę.
Przede wszystkim warto podkreślić, że klasyfikacja zawodników z niepełnosprawnością intelektualną w parapływaniu międzynarodowym opiera się na zasadach światowej organizacji Virtus (która zajmuje się wyłącznie zawodnikami z niepełnosprawnością intelektualną). Virtus dzieli zawodników na 3 rozłączne klasy startowe:
- II1 (II czyli intellectual impairment) – zawodnicy z IQ poniżej 75 punktów, z istotnymi ograniczeniami w funkcjonowaniu adaptacyjnym (w sferze koncepcyjnej, społecznej i praktycznej),
- II2 – zawodnicy, u których niepełnosprawność intelektualna współwystępuje z dodatkowymi trudnościami w funkcjonowaniu (np. w wyniku zespołu Downa),
- II3 – zawodnicy w spektrum autyzmu.
Fakt, że te klasy startowe są rozłączne oznacza, że nawet jeśli zawodnik spełnia wymogi klasy II1, ale ma np. zespół Downa, to nie może być przypisany do klasy II1, lecz do klasy II2.
W całym sporcie paralimpijskim podział zawodników na klasy startowe, w ramach których rywalizują oni o osobne komplety medali, ma zapewniać sprawiedliwą rywalizację osób o zbliżonych możliwościach. Tak samo zdecydowano w światowej federacji Virtus. Nie jest to ograniczanie kogokolwiek, lecz wyrównywanie szans w walce o najwyższe laury.
Klasie II1 w światowej federacji Virtus równoważna jest klasa S14, istniejąca w ramach World Para Swimming, organizacji działającej przy Międzynarodowym Komitecie Paralimpijskim (IPC). To jedyna klasa, w ramach której zawodnicy z niepełnosprawnością intelektualną rywalizują w zawodach rangi letnich igrzysk paralimpijskich czy mistrzostw świata organizowanych przez World Para Swimming.
W Polsce przez wiele lat system klasyfikacji zawodników z niepełnosprawnością intelektualną w parapływaniu praktycznie nie istniał. W listopadzie 2025 roku, na wniosek niektórych klubów, podjęto jednak decyzję, by „uporządkować” klasę S14 i wdrożyć zbliżony do międzynarodowego system klasyfikacji zawodników. Powołano klasyfikatorkę z bardzo dużym doświadczeniem, a wszyscy trenerzy otrzymali szczegółowe informacje o procesie klasyfikacji, mogli też kontaktować się z klasyfikatorką, by rozwiać wszelkie wątpliwości. To istotne o tyle, że jednym z obowiązków trenerów jest uświadamianie zawodnikom i ich opiekunom wszelkich zmian regulaminowych i organizacyjnych.
Tu wracamy do wspomnianych na początku czterech młodych zawodniczek z zespołem Downa. Z wysłanych przez rodziców dokumentów, potrzebnych do klasyfikacji, nie wynika, że mają zespół Downa. Zgodnie z wymogami, taka informacja powinna się natomiast znaleźć w dokumentacji przesłanej do klasyfikatorki, ponieważ wprost decyduje o tym, czy możliwe są starty w klasie II1, czy II2.
Pomimo tego rodzaju uchybień formalnych, a także mimo międzynarodowych wytycznych, Polski Związek Sportu Niepełnosprawnych „Start” nie wyklucza z organizowanych przez siebie imprez sportowych zawodników z zespołem Downa czy jakichkolwiek innych chętnych. Przeciwnie. Choć regulaminy mistrzostw Polski nie przewidują startów w klasie OPEN (czyli bez nadanej klasy startowej), to zawody z cyklu Grand Prix Polski (cztery rundy plus finał) już taką możliwość dają.
Stworzona w tym celu klasa nazywa się AB i powstała z myślą o zawodnikach, którzy mają inny rodzaj niepełnosprawności niż ruchowa, wzrokowa lub wspomniana intelektualna (a dokładniej S14, czyli II1). W klasie AB są przewidziane trzy konkurencje w podziale na płcie – 50 metrów stylem dowolnym, grzbietowym i klasycznym. Zawodnicy z klasą AB mogą stanowić do 15% całkowitego składu poszczególnych klubów.
Działania Polskiego Związku Sportu Niepełnosprawnych „Start” nie mają na celu wyrządzania krzywdy zawodniczkom z zespołem Downa, lecz mają za zadanie uporządkowanie systemu klasyfikacji poprzez dopasowanie go do standardów międzynarodowych organizacji nadrzędnych (IPC i World Para Swimming). Jednak najważniejszym celem jest ukierunkowanie kariery sportowej każdego zawodnika, by mógł rozwijać potencjał oraz rywalizować i odnosić sukcesy na równych zasadach.
